Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ)

Ανήκει στις Αγχώδεις Διαταραχές. Χαρακτηρίζεται από την αυξανόμενη  ένταση της συμπτωματολογίας της, παράλληλα με ένα υπερβολικό άγχος, όταν δεν εφαρμόζεται η ιδεοληψία ή ο ψυχαναγκασμός. Το άτομο επιβαρύνεται όλο και περισσότερο, σε βαθμό που τελικά επηρεάζεται η λειτουργικότητά του στο σύνολό της.

Τέλος το άτομο δεν μπορεί να αποχωριστεί ή να παραιτηθεί από τις ιδεοληψίες και τους ψυχαναγκασμούς του, που πλέον χαρακτηρίζουν το μεγαλύτερο κομμάτι της ημέρας του.

Η ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή χαρακτηρίζεται από ιδεοληψίες και ψυχαναγκασμούς

1)Ιδεοληψίες: επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις, παρορμήσεις ή εικόνες, οι οποίες βιώνονται ως παρείσακτες και ακατάλληλες και προκαλούν έντονο άγχος ή δυσφορία. Το άτομο προσπαθεί να αγνοεί ή να καταπιέζει αυτές τις σκέψεις, παρορμήσεις ή εικόνες ή να τις εξουδετερώνει με μια άλλη σκέψη ή πράξη.

2)Ψυχαναγκασμούς: επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ( π.χ. πλύσιμο χεριών, τακτοποίηση αντικειμένων, έλεγχος) ή νοερές πράξεις (π.χ. προσευχές, μετρήσεις, σιωπηρές επαναλήψεις λέξεων) τις οποίες το άτομο αισθάνεται να εξωθείται να εκτελέσει σε αντίδραση προς μια ιδεοληψία ή σύμφωνα με κανόνες, οι οποίοι πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρά.

Οι ιδεοληψίες ή οι ψυχαναγκασμοί προκαλούν έντονη δυσφορία, είναι χρονοβόροι ή παρεμποδίζουν σημαντικά τις καθημερινές δραστηριότητες, την επαγγελματική ή σχολική λειτουργικότητα ή τις συνήθεις κοινωνικές δραστηριότητες ή σχέσεις. Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της ΙΨΔ είναι ότι το άτομο αναγνωρίζει ότι οι ιδεοληψίες ή ψυχαναγκασμοί είναι υπερβολικοί ή παράλογοι και δεν αποτελούν απλώς υπερβολικές ανησυχίες για προβλήματα της πραγματικής ζωής.

Τι ΔΕΝ είναι ιδεοληψία: Οτιδήποτε συμβαίνει περιστασιακά και ΔΕΝ αποκόπτει ή δεν δυσκολεύει το άτομο από την συνήθη λειτουργικότητά του. Πχ περιστασιακή ανησυχία για την υγεία προσφιλών του ατόμων

Τι ΔΕΝ είναι ψυχαναγκασμός:

Οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που γίνονται σε πλαίσιο επίτευξης σκοπού και δεν αποτελούν ως πράξεις αυτοτελείς στόχους. Για παράδειγμα η επαναληπτκότητα με σκοπό την εκμάθηση καινούριων δεξιοτήτων πχ η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου.  Επίσης οι συμπεριφορές εξαρτώνται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο συμβαίνουν. Για παράδειγμα σε πλαίσιο δουλειάς μια τελετουργική επανάληψη συγκεκριμένων δραστηριοτήτων δεν αποτελεί Διαταραχή πχ μια γυναίκα που δουλεύει σε σούπερ μάρκετ ίσως καλείται καθημερινά να τακτοποιεί αυστηρά σε συγκεκριμένη σειρά τα ίδια προιόντα.

Οι πιο συνήθεις τύποι ιδεοληψίας είναι:

  • Μόλυνση από μικρόβια και φόβος του ατόμου για μετάδοσή τους σε αγαπημένα πρόσωπα του περιβάλλοντός του
  • Παθολογική αμφιβολία κατά την οποία το άτομο νιώθει ότι έχει ξεχάσει κάτι
  • Αίσθημα έντονης ανάγκης του ατόμου να γνωρίζει ή να θυμάται κάτι
  • Φόβος ότι θα χάσει ή θα ξεχάσει σημαντικές πληροφορίες
  • Δυσκολία να αποφασίσει εάν θα φυλάξει ή θα αποχωριστεί κάτι
  • Φόβος ότι θα χάσει κάποιο αντικείμενο
  • Φόβος ότι το άτομο θα είναι υπεύθυνο για κάποιο καταστροφικό γεγονός (π.χ. φωτιά, διάρρηξη)
  • Φόβος ότι θα βλάψει άλλο άτομο λόγω απροσεξίας (π.χ. να του πέσει κάτι στο πάτωμα πάνω στο οποίο να γλιστρήσει κάποιος και να τραυματιστεί)
  • Ανάγκη για συμμετρία, τάξη και ακρίβεια που οδηγεί τα άτομα σε ψυχαναγκαστική βραδύτητα
  • Ιδεοληψίες θρησκευτικού ή σεξουαλικού περιεχομένου
  • Υπερβολικά συχνό πλύσιμο των χεριών, που διαρκεί πολλή ώρα ή γίνεται με συγκεκριμένο και άκαμπτο τρόπο
  • Υπερβολή σε οποιανδήποτε πτυχή των εξής δραστηριοτήτων: λούσιμο, βούρτσισμα δοντιών, χρήση της τουαλέτας, γενική περιποίηση εαυτού
  • Υπερβολή στην καθαριότητα οικιακών ή άλλων αντικειμένων
  • Επανάληψη κοινών δραστηριοτήτων (π.χ. το να μπει μέσα / βγει έξω, το να ανεβεί / κατεβεί τις σκάλες)
  • Επαναλαμβανόμενες σωματικές κινήσεις (π.χ. χτύπημα των δακτύλων πάνω σε επιφάνεια, άγγιγμα αντικειμένων / ατόμων)
  • Επανάληψη δραστηριοτήτων πολλαπλές φορές (π.χ. επανάληψη μιας δραστηριότητας τρεις φορές επειδή το τρία είναι «καλός», «τυχερός», αριθμός)
  • Το άτομο μπορεί να ξαναδιαβάζει ή ξαναγράφει κάτι
  • Προσευχή με σκοπό να αποφευχθεί κάτι κακό (π.χ. βλάβη του εαυτού ή άλλου, ή γενικότερα κάποια καταστροφική συνέπεια)
  • Συσσώρευση αντικειμένων στο σπίτι που οδηγεί σε ακαταστασία (hoarding)
  • Τοποθέτηση αντικειμένων σε σειρά, ή ανακατάταξη τους μέχρι να νιώσει το άτομο ότι είναι στη σωστή θέση
  • Το να λέει / ρωτάει / ομολογεί το άτομο κάτι, με σκοπό να λάβει επιβεβαίωση ή καθησυχασμό

Οι πιο συνήθεις κατηγορίες ψυχαναγκασμών είναι:

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή εμφανίζεται στο 2-3% του πληθυσμού με ηλικία έναρξης συνήθως την εφηβεία ή την πρώιμη ενήλικη ζωή. Κάποιες πρόσφατες μελέτες έχουν ασχοληθεί με την εμφάνιση της διαταραχής στην παιδική ηλικία. Η έναρξη της Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής είναι βαθμιαία αυξανόμενη και σπάνια απότομη. Οι περισσότεροι ασθενείς έχουν χρόνια πορεία με υφέσεις και εξάρσεις και συχνά μετά από εκδηλωμένο στρες. Οι ιδεοψυχαναγκαστικοί ασθενείς προσπαθούν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα να μην γίνουν αντιληπτοί από άλλους, αποκρύπτουν τα συμπτώματα τους με αποτέλεσμα να μην παίρνουν την κατάλληλη βοήθεια ,και μόνο αφού περάσουν πολλά χρόνια από την έναρξη της διαταραχής, να φθάνουν στο ψυχολόγο.

Αντιμετωπίζεται με  Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία και παράλληλη λήψη φαρμάκων όταν αυτό κριθεί απαραίτητο (εξαρτάται του βαθμού της ασθένειας όταν τελικά αποφασίσει ο ασθενής να ξεκινήσει την θεραπεία).

Mersinias Thomas, TEDx speaker,

Clinical Psychologist, Mental Health Counselor

©www.mersinias.gr